галоўная  >  прыдзвінскі край  >  ГАРАДОЦКІ РАЁН  >  прырода >

Геалагічная будова, карысныя выкапні, рэльеф >

Гарадоцкі  раён размешчаны на паўночным усходзе  Віцебскай вобласці Рэспублікі Беларусь. Каля 88% паверхні знаходзіцца  ў межах Гарадоцкага  ўзвышша, рэльеф  мясцовасці  ўзгорысты, са  шматлікімі азёрамі. На захадзе і паўднёвым усходзе раёна - Полацкая і  Суражская азёрна-ледавіковыя нізіны са згладжанай слабахвалістай паверхняй.

58% тэрыторыі раёна знаходзіцца на вышыні 170-180 метраў над узроўнем мора, 32 % - на вышыні 200 метраў і больш. Найвышэйшы пункт - ля вёскі Загараны Бычыхінскага сельсавета (259 м над узроўнем мора). Ніжэйшая адзнака (140 метраў) – урэз ракі Обаль на захадзе.

Тэрыторыя нашага раёна адчула на сабе ўплыў такіх катастрафічных прыродных з’яў, як насоўванне ледавікоў са Скандынаўскага паўвострава. Сляды  ледавіка пятага  абледзянення (95 - 100 тысяч год таму) амаль паўсюдна назіраюцца ў нашым краі. У выніку  гэтага абледзянення складалася прыроднае асяроддзе нашых мясцін (жывёльны і раслінны свет, рэльеф).

У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да паўночна-заходніх схілаў Аршанскай упадзіны.

Вядомы 282 радовішчы торфу з агульнымі запасамі 83 млн. т. Найбольшае з іх — Чырвоны Мох — знаходзіцца на ўсходзе раёна, у вадазборы рэк Аўсянка і Ловаць. Плошча 2,7 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 1,8 тыс. га. Сярэдняя глыбіня торфу 2,55 м, запасы яго 7,9 млн. т. Балота часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць. 282 балоты адносяцца да Гарадоцка-Чашніцкага тарфянога раёна, іх агульная плошча 28,3 тыс. га. Яны падзяляюцца на нізінныя — 19,5 га, вярховыя — 6,4 га, пераходныя — 2,4 тыс. га.

У радовішчы глін, размешчаным за 0,2 м ад вёскі Бязносенкі, разведаныя запасы складаюць 860 тыс. м³. Гліны карычневыя, цёмна-карычневыя, легкаплаўкія, магутнасць карыснай плошчы ад 1 да 10 м. Яны могуць выкарыстоўвацца для вытворчасці.

Радовішча глін Высекі знаходзіцца за 4,5 км на поўдзень ад в. Езярышча. Разведаныя запасы — 132 тыс. м³.. Магутнасць тоўшчы ў сярэдзіне — 2,1 м.

Радовішчы глін і суглінкаў «Новае жыццё» знаходзяцца ва ўрочышчы Разыграй за 3 км на ўсход ад Гарадка. Разведаныя запасы — 755 тыс. м³. Гліны чырвона-карычневыя, шчыльныя, тлустыя, пластычныя. Магутнасць карыснай тоўшчы — 0,3 — 3,6 м, распрацоўвалася доўгі час Гарадоцкім цагельным заводам і інш.

найбольш буйныЯ радовішчы пясчана-жвіровага матэрыялу з запасамі 72,9 млн.  м³

Вышадскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу — за 2 км на поўдзень ад в. Вышадкі. Перспектыўныя запасы 4,3 млн. м³. Пяскі і жвір прыдатныя для вытворчасці бетону і ў дарожным будаўніцтве.

Загузскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу і пяску — за 4 км ад чыгуначнай станцыі Бычыха. Разведаныя запасы — 33,8 млн. м³. Магутнасць карыснай тоўшчы дасягае месцамі 19,8 метра. Жвір і пясок для дарожнага будаўніцтва, вытворчасці бетону і сілікатнай цэглы.

Каменскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу — на паўночна-ўсходняй ускраіне в. Каменка. Перспектыўныя запасы — 632 тыс. м³.

Лахскае радовішча пяскоў знаходзіцца за 1 км на ўсход ад в. Лахі. Разведаныя запасы — 224 тыс. м³, перспектыўныя — 177 тыс. м³. Магутнасць карыснай плошчы 3,5 — 7,8 м.

Прывадзіна — радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу — знаходзіцца ля вёскі Бабінавічы. Разведаныя запасы — 12,7 млн. м³. Пясчана-жвіровая сумесь і пяскі прыдатныя для будаўнічых работ, вытворчасці бетону і дарожнага будаўніцтва.

Слабадское радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу — за 0,5 км на поўнач ад в. Слабада Віраўлянскага сельсавета, паклад у выглядзе 3 лінз. Разведаныя запасы — 2,82 млн. м³. Парода шэрая (пясчана-жвіровая) з праслоямі дробназярністых пяскоў. Магутнасць карыснай тоўшчы — 0,5—10,2 м. Жвір і пясок прыдатныя для вырабу бетону, тынковачных і муровачных раствораў, у дарожным будаўніцтве.

Радовішчы сапрапелю

Белазерскае радовішча сапрапелю — на Белым возеры, запасы 7,8 млн. м³. Сапрапель высцілае амаль усю плошчу азёрнай чашы. Сярэдняя магутнасць пакладу 3,4 — 7,5 м. Сапрапель прыдатны на лекі, угнаенне, для вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Радовішча знаходзіцца ў басейне ракі Обаль.

Вялікагараднянскае радовішча сапрапелю — у возеры Вялікае Гародна, запасы — 0,2 млн.  м³.

Вымнянскае радовішча  — сапрапель крэменязёмістага тыпу, запасы яго 12,9 млн.  м³, высцілае 74% азёрнай чашы. Сярэдняя магутнасць пакладу — ад 2,4 м да 5,5 м.

Лосвідскае радовішча сапрапелю знаходзіцца ў возеры Лосвіда. Запасы яго складаюць 12,9 млн. м³. Сярэдняя магутнасць пакладу — ад 1,8 м да 6,5 м. Езярышчанскае радовішча сапрапелю — у возеры Езярышча. Запасы — 42,3 млн. м³, найбольшая магутнасць тоўшчы 6,3 м. Высцілае 80% азёрнай чашы.

Малагараднянскае радовішча сапрапелю — у возеры Малое Гародна. Запасы — 304 тыс. м³. Сярэдняя магутнасць пакладу — 4,2 м, найбольшая — 8,3 м. Сапрапель можа выкарыстоўвацца як лекавыя гразі.

Кабішаўскае радовішча даламіту носіць сваю назву ад вёскі Кабішы, знаходзіцца за 3 км ад в. Сюбараўка. Папярэдне разведаныя запасы складаюць 291,5 млн. т. Магутнасць карыснай тоўшчы 12,3 — 21,2 м. Даламіт прыдатны для вытворчасці даламітавай мукі і вапнавання кіслых глеб, як мінеральны дамешак пры вырабе асфальтабетону, друзу.

Паблізу Гарадка маюцца запасы мінеральнай вады.

Літаратура

1. Гарадоцкае ўзвышша // Геаграфія Беларусі : энцыклапедычны даведнік / рэдкал. Л.В. Казлоўская [і інш.]. – Мн., 1992. – С. 54.

2. Мешков, О. Заповедный мотив / О. Мешков // Гарадоцкі веснік. – 2007. – 20 лют. 

3. Прыродная характарыстыка // Памяць : Гарадокскі раён :  гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С.І. Садоўская ; рэдкал. Н.А. Бурунова [і інш.]. – Мн., 2004. – С. 23-30.

4. Физическая география Витебской области : учебное пособие / М.Ю. Бобрик [и др.]. – Витебск, 2004. – С. 35, 50 – 51.